TERAPIA PSYCHOLOGICZNA

Jakie cechy i umiejętności powinien posiadać dobry terapeuta?

„Podstawą kontaktu psychiatrycznego jest szacunek, a nawet pewna pokora wobec bogactwa odsłaniającej przed oczyma struktury świata drugiego człowieka”

          A. Kępiński „Autoportret człowieka”

Chyba każdy człowiek dotknięty kryzysem emocjonalnym czy psychicznym szukając skutecznej terapii szuka „dobrego”, czyli skutecznego terapeuty. Większość klientów jest zainteresowana szybką poprawą swego stanu. Niestety nie zawsze zastanawiają się nad tym jakie kompetencje posiada wybrany przez nich terapeuta, gdyż w większości przypadków pada na losowy wybór. Klient zazwyczaj sięga do zasobów internetowych. Wpisuje w wyszukiwarkę internetową słowo „terapeuta” bądź „psycholog” oraz miejscowość i wybiera (w większości przypadków) bezrefleksyjnie pierwsze nazwisko z listy. Rzadziej szuka kogoś polecanego przez osoby trzecie. Bywa tak z uwagi na to, że często nawet osoby najbliższe nie wiedzą o jego cierpieniu. Wciąż problemy emocjonalne są przez społeczeństwo postrzegane jako słabość jednostki. Bywa, że osoby z problemami psychicznymi są stygmatyzowane z racji korzystania z usług psychiatry czy psychologa. Czasem polecany terapeuta jest dobrym wyborem, ale nie zawsze. Od czego zatem rozpocząć poszukiwanie dobrego terapeuty? Na początek należy upewnić się czy wybrany terapeuta ma odpowiednie kompetencje zawodowe, czyli:

• ma odpowiednie wykształcenie i kwalifikacje (np. ukończone studia z zakresu psychologii, lub inny kierunek humanistyczny oraz jedną ze szkół psychoterapii, ustawicznie podnosi swoje kwalifikacje zawodowe na kursach i szkoleniach) – posiada Certyfikat Psychoterapeuty, który potwierdza, że dany psychoterapeuta ukończył szkolenie w modelu właściwym dla danej odmiany psychoterapii,
• przeszedł własną psychoterapię i superwizuje swoją pracę u certyfikowanego superwizora,
• w swojej pracy postępuje zgodnie z kodeksem etyki zawodu psychoterapeuty, przynależy do jednego z towarzystw psychoterapeutycznych.  

Przygotowanie zawodowe jest bardzo ważne, inną natomiast kwestią są zdolności interpersonalne i komunikacyjne terapeuty, gdyż komunikacja miedzy pacjentem a terapeutą stanowi istotę każdego procesu terapeutycznego. „Doskonalenie sposobów komunikowania się ułatwia wzajemne poznawcze oraz emocjonalne porozumiewanie się między terapeutą a klientem i dlatego też usprawnia przebieg całej terapii” (Knapp, 2009, s. 9). Różnice indywidualne w zakresie stylów komunikowania się mogą wynikać z odmiennego tła kulturowego, osób pochodzących ze środowiska innego niż środowisko terapeuty.

U podstaw poprawności w komunikowaniu się z klientem leżeć powinna znajomość teorii, wykorzystanie własnego intelektu, intuicji, uczuć, wrażliwość, empatia, chęć pomocy w odkryciu indywidualnego, niepowtarzalnego świata klienta.  Pomaga również „w nieinwazyjny i pełen szacunku dla drogiego człowieka, a jednocześnie świadomy sposób wkraczać w królestwo jego wnętrza” (Knapp, 2009, s. 11). Podstawą komunikowania interpersonalnego jest komunikowanie z samym sobą. Oznacza to, że terapeuta uświadamia sobie swoje stany i przeżycia psychiczne, fizyczne, duchowe, a także emocjonalne i intelektualne doświadczenia, prowadzące do świadomego komunikowania się ze sobą i pacjentem. By komunikacja terapeutyczna była skuteczna terapeuta winien poprawnie się komunikować z sobą samym. Wyznacznikami takiego rodzaju komunikacji będą: samoakceptacja, samoświadomość, odpowiedzialność, asertywność, prawość, uczciwość, integralność, akceptacja, otwartość, empatia, autentyczność (za: Wilczek-Rużyczka, 2007 s. 21-26). Do technik komunikowania się terapeutycznego zaliczyć należy: dostrzeganie pacjenta i spostrzeganie u niego zmian, oferowanie siebie, aktywne słuchanie, klaryfikacja, odzwierciedlenie, poświadczenie, informowanie, wyjaśnianie i uzgadnianie znaczeń, identyfikowanie mocnych stron pacjenta, milczenie terapeutyczne, eksploracja, modelowanie, umożliwienie szerokiego otwarcia i zachęcenie do kontynuowania, urealnianie i słowne wyrażanie wątpliwości, proponowanie współpracy i planowanie, parafrazowanie, wspieranie, interpretowanie, podsumowanie, budowanie nadziei i pocieszanie.

Oto kilka pytań, na które powinien sobie odpowiedzieć terapeuta, by dokonać samooceny:

• Czy mój sposób bycia, postawa będą postrzegane przez innych jako godne zaufania?
• Czy jestem osobą pełną wyrazu i wysyłającą jasne komunikaty?
• Czy mogą pozwolić sobie na pozytywne nastawienie do innych, ciepło, troszczenie się, zainteresowanie?
• Czy mam na tyle silną osobowość, by zachować własną autonomię?
• Czy mogę „wejść” do świata uczuć i przeżyć drugiej osoby i postrzegać, tak jak ona postrzega?
• Czy jestem w stanie zaakceptować każdego człowieka, który zwraca się do mnie, czy akceptacja jest bezwarunkowa?
• Czy jestem w stanie wykazać się wrażliwością w zachowaniu, aby nikt nie odczuwał w niej groźby względem siebie?
• Czy jestem pewny, że rozmówcy mogę pozwolić na autonomię?
• Czy jestem wolny od wydawania ocen na temat podmiotu relacji?

Odpowiedzi na pytanie dotyczące cech dobrego terapeuty podjął się Bruce E. Wampold. Wyniki swoich badań przedstawił na sympozjum Konwencji APA w 2011 zatytułowanej „Skuteczność psychoterapii: co sprawia, że działa?” Pytanie badawcze jakie sobie postawił brzmiało: „Co czyni dobrym terapeutą?”

Według badań przedstawionych przez Wampolda, dobry terapeuta to taki, który:

• ma wyrafinowany zestaw umiejętności interpersonalnych – cechuje go duży poziom empatii, jest akceptujący, rozumiejący, nieoceniający,
• wzbudza zaufanie poprzez zrozumienie klienta i obdarza go wiarą w powodzenie terapii,
• buduje przymierze terapeutyczne z klientem, dzięki czemu możliwe jest ustalenie celów terapii oraz dążenie do ich osiągnięcia,
• ma akceptowalne i adaptacyjne wyjaśnienie stanu klienta co sprawia, że klient dowiaduje się z czego mogą wynikać jego symptomy, na czym one polegają.
• ma plan leczenia i pozwala na pewną elastyczność,
• wzbudza zaufanie, poczucie bezpieczeństwa, sprawia, że klient czuje się zaopiekowanym przez profesjonalistę,
• dostosowuje styl pracy do konkretnego klienta, monitoruje postępy pacjenta – dokonuje ewaluacji,
• daje nadzieję i optymizm dzięki czemu klient ma poczucie, że terapeuta wie co robi a mu uda się pokonać życiowe trudności,
• ma świadomość cech klienta w kontekście kulturowym, jest otwarty na jego płeć, wyznanie, pochodzenie etniczne, ma świadomość tych obszarów w życiu klienta oraz wpływu jaki na niego wywiera środowisko kulturowe w jakim żyje,
• jest świadomy tego, że problem klienta nie może u niego wzbudzać dyskomfortu czy nieprofesjonalnego działania – dlatego też poddaje się własnej psychoterapii,
• opiera się na najnowszej wiedzy z obszaru swojej działalności, zapoznaje się z najnowszymi wynikami badań naukowych,
• jest profesjonalistą – ma odpowiednie wykształcenie, posiada certyfikat psychoterapeuty, poddaje się superwizjom, ustawicznie się dokształca.

 Podsumowując.

Dobry terapeuta to taki, który jest otwarty na siebie i innych, na ich odmienność, potrafi dostrzec własne słabości i ograniczenia, które z kolei poprzez poddanie się superwizjom nie będą miały wpływu na poprawny przebieg terapii pacjenta. To osoba ustawicznie podnosząca swoje kwalifikacje, profesjonalna, potrafiąca posługiwać się językiem zarówno profesjonalisty jak i dostosowanym do możliwości pacjenta. Dobry terapeuta jest pełen pokory i otwartości, postępuje etycznie i moralnie. Potrafi dobrać rodzaj terapii dla każdego pacjenta indywidualnie, jest elastyczny w jej prowadzeniu, nie prowadzi terapii w nieskończoność, potrafi przyznać się do własnych ograniczeń i w razie potrzeby przekaże pacjenta innemu specjaliście.

Bibliografia:

• Aleksandrowicz, J. (2000). Psychoterapia. Warszawa: Wydawnictwo PZWL

• Barański, J., Waszyński, E., Steciwko, A. (red.) (2000). Komunikowanie się lekarza z pacjentem. Wrocław: Wydawnictwo Astrum

• Grzesiuk, L. (red.), (2005). Psychoterapia. Teoria. Podręcznik akademicki. Warszawa: Wydawnictwo Psychologii i Kultury ENETEIA

• Knapp, H. (2009). Komunikacja w terapii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN

• Wilczek-Rużyczka, E. (2007). Komunikowanie się z chorym psychicznie. Lublin: Wydawnictwo CZELEJ

• https://www.apa.org/monitor/2011/10/psychotherapy

konsultacja psychologiczna	150 zł/h
poradnictwo psychologiczne	150 zł/h
terapia psychologiczna dziecka	120 zł/h
psychoedukacja	150 zł/h